Boerenlandvlinders in Drenthe

Boerenlandvlinders, ook wel graslandvlinders genoemd, hebben het zwaar. Intensief landgebruik, het verdwijnen van landschapselementen, afname van bloemrijk gebied zoals bermen, verzuring en pesticiden gebruik zijn enkele oorzaken van de achteruitgang van boerenlandvlinders. Deze trend is verspreid in Nederland waarneembaar. Geen goed teken, want vlinders zijn belangrijke graadmeters voor een gezond landschap en leefomgeving.

De provincie Drenthe bestaat voor een groot deel uit agrarisch cultuurlandschap. Drenthe is daarom een belangrijke thuisbasis voor 12 soorten boerenlandvlinders:

Argusvlinder	Bruin zandoogje	Hooibeestje
Oranje zandoogje	Koevinkje	Bruine vuurvlinder
Kleine vuurvlinder	Icarusblauwtje	Groot dikkopje
Zwartsprietdikkopje	Klein geaderd witje	Oranjetipje

Onbekend maakt onbemind

Drenthe is een druk bezochte provincie, bekeken door de ogen van vlinderliefhebbers, en andere natuurliefhebbers. Verspreid door Drenthe gaat men eropuit om vlinders te zoeken, fotograferen en te observeren, maar ook om te tellen en monitoren. Vooral de natuurgebieden zijn hierbij populair, mede dankzij het voorkomen van enkele zeldzame heide- en veenvlinders zoals veenhooibeestje, heivlinder en gentiaanblauwtje. Het Drentse buitengebied, met een groot oppervlak agrarisch cultuurlandschap, is duidelijk minder in trek bij vlinderaars.

Dit is terug te zien in de verspreidingsgegevens van boerenlandvlinders. Volgens recente gegevens zijn in veel Drentse gebieden geen boerenlandvlinders meer vastgesteld. Wat zegt dit? zijn de vlinders in die gebieden daadwerkelijk verdwenen of zijn ze alleen niet meer waargenomen? Om een beter en meer actueel beeld te krijgen van de verspreiding van boerenlandvlinders, is Landschapsbeheer Drenthe samen met de Vlinderwerkgroep Drenthe in 2025 een inventarisatieproject gestart. Het project richt zich voornamelijk op gebieden waar weinig tot niks bekend is over voorkomende soorten en aantallen vlinders.

Boerenlandvlinders als graadmeter van natuur en landschap

Vlinders stellen hoge eisen aan hun leefomgeving, zodoende verteld de aan- of afwezigheid van soorten ons veel over de kwaliteit van de fysieke leefomgeving. Vlinders zijn in het buitengebied afhankelijk van een breed aanbod aan bermen, slootkanten, overhoekjes en landschapselementen. Gedurende alle ontwikkelingsstadia, van eitje tot volwassen vlinder, moet een leefgebied en habitat aan eisen voldoen, bijvoorbeeld:

• Voldoende bloemen als nectarbron gedurende de vliegtijd
• Voldoende waardplanten als voedselbron voor rupsen
• Aanwezigheid dekking
• Aanwezigheid microklimaat

De gegevens omtrent de verspreiding van vlinders kunnen daarom worden gebruikt voor natuur- en landschapsbeleid. Nu en in de toekomst. Door te weten waar bepaalde vlindersoorten wel of niet voorkomen, kunnen we ze beter beschermen. Als vlinders het goed doen in een bepaald gebied, doen veel andere soorten het ook goed, zoals bijen, hommels en vogels. Inventarisatie en monitoring van vlinders brengt onder meer het volgende in beeld:

• Landschapsgebruik van vlinders
• Achteruitgang/toename van soorten
• Knelpunten met betrekking tot bermbeheer (maaibeleid)

Excursies

Na de nodige voorbereidingen, kende het project een vliegende start. Een belangrijk onderdeel van het project betrof het organiseren van drie excursies verspreid in Drenthe. Het doel van de excursies betrof het enthousiasmeren en werven van vrijwillige vlindertellers. Tijdens de excursies kwamen o.a. de volgende onderwerpen aan bod:

• Herkenning boerenlandvlinders
• Leefwijze, ecologie en leefgebied van vlinders
• Hoe het tellen en monitoren van vlinders in zijn werk gaat
• Korte uitleg waarneming.nl en verspreidingsatlas
• Verwerken waarnemingen met behulp apps (Obsmapp, Observation, iObs)

De excursies hebben plaatsgevonden in Broekhuizen (gem. Meppel), Gieten (gem. Aa en Hunze) en het Leekstermeergebied (gem. Noordenveld). Zoals hierboven vermeld, speelde kennisoverdracht een grote rol. Daarom zijn ook enkele beknopte kennisdocumenten opgesteld, om mensen op een laagdrempelige manier kennis te laten maken met vlinders en het systematisch tellen van vlinders.

• Beknopte handleiding monitoring boerenlandvlinders
• Beknopte handleiding verspreidingsatlas
• Beknopte handleiding waarneming.nl (incl. apps)
• Herkenningskaart boerenlandvlinders

Willem Bosma Ecologie heeft gedurende de zomer en najaar van 2025 een belangrijke rol gespeeld binnen het project. Als bestuurslid van de Vlinderwerkgroep Drenthe, is Willem Bosma als bevlogen vlinderaar en ecoloog betrokken geweest. Dit deed hij in de rol van excursieleider en aanspreekpunt voor vrijwilligers. Dit in nauwe samenwerking met projectmedewerkers biodiversiteit van Landschapsbeheer Drenthe. Ook hebben overige bestuursleden van de Vlinderwerkgroep Drenthe een belangrijk steentje bijgedragen in het meedenken van het project.

Terugblik excursies 2025

In de nieuwsbrief van de Vlinderwerkgroep Drenthe, genaamd ‘Roep’n & botterklipp’n’ (najaarseditie 2025), is een verslag te lezen van de boerenvlinderexcursies in 2025. Zie hier: Excursies boerenlandvlinders 2025

2026

In 2026 krijgt boerenlandvlinders op de kaart een vervolg. Er zullen weer meerdere excursies plaatsvinden verspreid in Drenthe. Dit in de hoop nog meer mensen te betrekken bij natuur en landschap, en overige weinig tot niet onderzochte gebieden in Drenthe te inventariseren.

Meer informatie

Voor meer informatie over het project boerenlandvlinders op de kaart, zie de projectpagina’s van Landschapsbeheer Drenthe en Vlinderwerkgroep Drenthe.

• Landschapsbeheer Drenthe – Boerenlandvlinders op de kaart
• Vlinderwerkgroep Drenthe – Boerenlandvlinders op de kaart

Voor verdere vragen, neem contact op via info@vlinderwerkgroepdrenthe.nl of dm.meijberg@lbdrenthe.nl